Altijd op zoek naar prikkels? Waarom verveling soms juist waardevol is

Een paar minuten wachten op de trein. Even op de bank zonder plan. Een wandeling zonder podcast. Zulke momenten zijn tegenwoordig snel gevuld. Vaak ligt de telefoon al in je hand vóór verveling echt de kans krijgt.

Maar het hoeft niet altijd een telefoon te zijn. We zetten muziek of een podcast aan, kijken televisie tijdens het eten of zoeken alvast het volgende klusje. Een stil moment krijgt zo al snel weer nieuwe input.

Dat is logisch. Verveling voelt meestal niet prettig. Toch hoeft ze niet meteen opgelost te worden. Juist in een dag vol berichten, geluiden, beeld en keuzes kan een saai moment waardevol zijn: er komt even niets nieuws bij.

Waarom verveling zo ongemakkelijk voelt

Psychologen zien verveling niet simpelweg als ‘niets te doen hebben’. Het ontstaat eerder wanneer je wel ergens in wilt opgaan, maar je aandacht geen goede plek vindt. Een taak kan te eenvoudig, te moeilijk of te weinig betekenisvol zijn.

Dat ongemak duwt je richting iets anders. Daarom voelt het natuurlijk om tijdens het wachten Instagram te openen, je mail te bekijken, muziek aan te zetten of alvast te bedenken wat je hierna gaat doen.

Ons brein probeert uit een onaangename toestand te komen. Alleen is de snelste uitweg niet altijd de meest rustgevende.

Social media maakt nieuwe prikkels altijd beschikbaar

Een telefoon biedt binnen seconden iets nieuws: een video, bericht, mening of update. Daardoor hoeft verveling nauwelijks op te bouwen.

Onderzoek naar digitaal kijkgedrag laat een interessante tegenstelling zien. Mensen gingen meer wisselen tussen filmpjes wanneer ze zich verveelden en verwachtten dat dit zou helpen. In experimenten zorgde veel wisselen juist voor meer verveling, minder aandacht en minder tevredenheid dan één video blijven bekijken.

Het onderzoek ging over online video’s en bewijst niet dat ieder gebruik van social media hetzelfde werkt. Wel laat het iets herkenbaars zien: steeds nieuwe input zoeken hoeft de onrust niet werkelijk te stoppen.

Ook meldingen vragen aandacht. In een experiment presteerden mensen slechter op een aandachtstaak nadat hun telefoon een melding gaf, zelfs wanneer ze hem niet oppakten.

Verveling geeft je hoofd even minder nieuwe prikkels

Verveling en ontspanning zijn niet hetzelfde. Je kunt je behoorlijk onrustig vervelen. Toch heeft een leeg moment één praktisch voordeel: als je het niet direct opvult, voeg je tijdelijk minder nieuwe informatie toe.

Geen nieuwe posts om te beoordelen. Geen gesprek om te volgen. Geen podcast om te verwerken. Geen volgend taakje waar je aandacht alweer naartoe moet.

Dat kan prettig zijn wanneer je dag al veel van je hoofd vraagt. Ontprikkelen hoeft daarom niet alleen te betekenen dat je ’s avonds een uur rust neemt. Ook kleine open ruimtes tussendoor kunnen ervoor zorgen dat er even minder binnenkomt.

In onze blog over overprikkeling voorkomen lees je meer over het doseren van dagelijkse prikkels.

Je hoeft zo’n pauze niet productief te maken. Het feit dat er even niets bijkomt, mag al genoeg zijn.

In verveling kan ruimte ontstaan voor nieuwe ideeën

Wanneer je aandacht niet volledig wordt opgeëist, kunnen je gedachten vanzelf gaan dwalen. Je denkt ineens aan een gesprek van gisteren, een oplossing voor iets op je werk of een idee waar je bewust niet naar zocht.

In een bekend experiment kregen mensen eerst een creatieve opdracht. Daarna deed een deel een eenvoudige taak waarbij gedachten makkelijker konden afdwalen. Zij bedachten vervolgens meer creatieve oplossingen voor problemen die ze eerder al hadden gezien.

Dat betekent niet dat verveling automatisch creatief maakt. Onderzoek naar afdwalende gedachten en creativiteit is niet volledig eenduidig. Wel zijn er aanwijzingen dat eenvoudige, weinig veeleisende momenten ruimte kunnen geven aan losse associaties.

Dat kan verklaren waarom een goed idee soms onder de douche, tijdens een wandeling of bij het uit het raam kijken verschijnt.

Je hoeft verveling niet leuk te vinden om haar toe te laten

Zelf heb ik ook nogal eens de neiging om een stil moment op te vullen. Tijdens een wandeling iets luisteren, even Instagram openen of alvast bedenken wat ik hierna ga doen. Terwijl juist de momenten waarop ik dat niet doe vaak zorgen dat mijn hoofd vanzelf wat stiller wordt — en er soms ineens ruimte ontstaat voor een nieuw idee.

De bedoeling is niet om je telefoon weg te doen of uren niets te doen. Begin veel kleiner.

Laat bijvoorbeeld één moment per dag bewust ongevuld:

• wacht in een rij zonder direct je telefoon te pakken;
• loop vijf minuten zonder muziek of podcast;
• drink koffie zonder ondertussen iets te lezen;
• blijf na een taak twee minuten zitten voordat je verdergaat.

Merk vooral op wat er gebeurt. Misschien voel je eerst onrust. Misschien komen er gedachten boven die eerder geen ruimte kregen. Misschien gebeurt er helemaal niets.

Ook dat is prima.

Wie continu schakelt en informatie verwerkt, hoeft niet ieder vrij moment opnieuw te vullen. Dat sluit aan bij onze uitleg over cognitieve ruis en een vol hoofd.

Verveling hoeft dus geen probleem te zijn dat zo snel mogelijk verdwijnt. Soms is het gewoon de eerste paar minuten waarin er even niets nieuws binnenkomt. Als je die ruimte niet meteen vult, kan daar rust uit ontstaan — of een gedachte die anders geen kans had gekregen.

Bronnen

• Eastwood, J.D. et al. The Unengaged Mind: Defining Boredom in Terms of Attention. Perspectives on Psychological Science, 2012.
• Tam, K.Y.Y. & Inzlicht, M. Fast-forward to boredom: How switching behavior on digital media makes people more bored. Journal of Experimental Psychology: General, 2024.
• Stothart, C., Mitchum, A. & Yehnert, C. The attentional cost of receiving a cell phone notification. Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance, 2015.
• Baird, B. et al. Inspired by distraction: Mind wandering facilitates creative incubation. Psychological Science, 2012.

Disclaimer

Deze informatie is uitsluitend bedoeld voor educatieve doeleinden en vervangt geen professioneel medisch advies.